การทำธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (Small and Medium Enterprises: SME) เป็นอาชีพหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการบัญชี ดังนั้น หากผู้ประกอบการมีความรู้ด้านการบัญชีบ้าง ก็มีข้อได้เปรียบกว่าผู้ที่ไม่มีพื้นฐานในเรื่องนี้เลย แม้ผู้ประกอบการจะไม่ได้ทำบัญชีเอง โดยรับบุคลากรเข้ามาทำหน้าที่แทน แต่การมีความรู้พื้นฐานด้านบัญชี ก็ช่วยให้สามารถทำความเข้าใจระบบบัญชีได้ง่ายขึ้น ทั้งนี้ การจัดทำบัญชีระดับขั้นต้นสำหรับธุรกิจ SME มีรายละเอียดหลายอย่าง โดยผู้เชี่ยวชาญได้ให้คำแนะนำไว้ ดังนี้

วางแผนก่อนทำบัญชี

ก่อนลงมือทำบัญชี ควรวางแผนและกำหนดแนวทางต่าง ๆ ดังนี้

1. แยกเรื่องส่วนตัวออกจากธุรกิจ โดยผู้ประกอบการต้องแยกเงินของกิจการออกจากเงินส่วนตัว ไม่นำเงินที่ได้จากการทำธุรกิจไปใช้จ่ายส่วนตัว ทั้งนี้ เพื่อจะได้ทราบผลการดำเนินธุรกิจที่แท้จริง

2. กำหนดระยะเวลาการคำนวณ ผู้ประกอบการควรกำหนดช่วงเวลาคำนวณผลการดำเนินงาน เช่น 1 เดือน 3 เดือน 6 เดือน หรือ 1 ปี เพื่อจะได้ทราบผลกำไรหรือขาดทุน

3. บันทึกบัญชีด้วยเกณฑ์คงค้าง เช่น ขายสินค้า 100 บาท เป็นเงินสด 60 บาท เป็นเงินเชื่อ 40 บาท ต้องบันทึกบัญชีรับรู้เป็นรายได้ 100 บาท ไม่ใช่ 60 บาท

ขั้นตอนการทำบัญชี

1. รวบรวมเอกสาร เช่น ใบเสร็จรับเงินขายสินค้า ใบกำกับภาษี หรือใบสั่งซื้อสินค้า เป็นต้น ทั้งนี้ เนื่องจากการบันทึกบัญชี ต้องมีหลักฐานที่ถูกต้อง

2. บันทึกแยกประเภท ควรทำสมุดบัญชีแยกรายการแต่ละประเภท เช่น ประเภทหนี้สิน รายได้ และค่าใช้จ่าย และควรตั้งชื่อบัญชีด้วยชื่อที่เหมาะสม เช่น การจ่ายค่าสาธารณูปโภค ใช้ชื่อบัญชี ค่าสาธารณูปโภค หรือการจ่ายเงินเดือนก็ควรใช้ชื่อ เงินเดือน เป็นต้น

3. การสรุปผลบัญชี เป็นขั้นตอนสุดท้ายของงานบัญชี โดยนำบัญชีทั้งหมดมาคำนวณสรุปผลกำไรหรือขาดทุนสุทธิ